Varis Tedavisi Yöntemleri: Doğru Yolu Seç, Sonucu Net Al

Varis, “görsel bir sorun” gibi pazarlanan ama aslında damar dolaşımını ve yaşam kalitesini doğrudan etkileyebilen bir tablodur.
Net konuşuyorum: her bacakta görünen damar aynı varis değildir; her varis de aynı yöntemle tedavi edilmez.
Bu yazı; hangi varis tedavisi kime uygun, kimlere hangi yöntem uygun değildir ve “hızlı çözüm” vaatlerinin nerede bittiğini
açık açık anlatır.

Varis Nedir, Ne Değildir?

Varis, toplardamar kapakçıklarının yetersizliğiyle kanın aşağıda göllenmesi sonucu damarın genişleyip belirginleşmesidir.
Ancak unutma: kılcal damar çatlaması (telenjiektazi) ile ileri derecede yetmezlik yapan büyük varis aynı şey değildir.
Tedaviyi belirleyen şey “görüntü” değil, damarın çalışıp çalışmadığıdır.

Bu yüzden tedavinin başlangıç noktası şudur: Renkli Doppler ultrason ile damar haritalaması.
Doppler yoksa “tahmin var”, tedavi planı yok.

1) Konservatif (Ameliyatsız) Yaklaşım: Temeli Doğru At

Her varis hastası “işlem masasına” yatmak zorunda değildir. Özellikle erken dönemde veya belirgin kaçak yoksa,
yaşam tarzı ve destek tedavileri semptom kontrolünde ciddi fark yaratır.

• Varis çorabı: Doğru basınç sınıfı ve doğru ölçü şart. Rastgele alınan çorap çoğu zaman “rahatlatmaz”, sadece can sıkar.
• Kilo kontrolü: Fazla kilo = damar üzerinde sürekli ekstra yük.
• Hareket: Düzenli yürüyüş, baldır kas pompasını çalıştırır. Baldır kası çalışmıyorsa dolaşım yavaşlar.
• Uzun süre ayakta/oturarak kalmayı bölmek: Saat başı 3-5 dakika bile fark eder.
• Bacağı yükseltmek: Gün sonunda 15-20 dakika destekleyici olabilir.

Açık uyarı: Bu adımlar varisi “yok etmez”; ama şikayetleri azaltır ve ilerlemeyi yavaşlatabilir.
Kaçak varsa, sadece çorapla “bitmez”.

2) Skleroterapi: Damarı Kapat, Akışı Düzenle

Skleroterapi, damarın içine özel bir madde verilerek damarın iç yüzeyinin kontrollü şekilde yapıştırılması ve
damarın zamanla kapanması prensibine dayanır.
En çok kılcal damarlar ve orta çaplı varislerde gündeme gelir.

Skleroterapinin Artıları

• Hızlı uygulama, genelde kısa sürede günlük hayata dönüş
• Kılcal/retiküler varislerde kozmetik başarı

Skleroterapide Kritik Noktalar

• Her damar kapanmaya uygun değildir. Büyük kaçak damarı kapatmadan kılcalları yapmak bazen “tekrar” getirir.
• Genelde birden fazla seans gerekebilir.
• İşlem sonrası öneriler (yürüyüş, çorap, güneşten korunma) önemlidir.

3) Endovenöz Lazer (EVLA) ve Radyofrekans (RFA): Modern Standart

Büyük safen gibi kaçak yapan ana toplardamarların tedavisinde, günümüzde en sık konuşulan yöntemler
endovenöz (damar içi) lazer ve radyofrekanstır.
Mantık net: kaçak yapan damarı içeriden kapat, dolaşımı sağlıklı damarlara yönlendir.

EVLA (Lazer) / RFA (Radyofrekans) Kimlere Uygun Olabilir?

• Doppler ile ana damar yetmezliği gösterilen hastalar
• Belirgin şikayeti olan, yaşam kalitesi düşen kişiler
• Tekrarlayan varis veya ilerleme eğiliminde olan olgular

Avantajlar

• Kesi küçük, genelde hızlı mobilizasyon
• Çoğu vakada günlük yaşama hızlı dönüş
• Kaçak kaynağı hedeflendiği için mantıklı ve kalıcı yaklaşım

Net kural: EVLA/RFA bir “mucize değnek” değildir ama doğru hastada tedavinin omurgası olabilir.
Ayrıca çoğu zaman yanında ek işlemler (miniflebektomi, skleroterapi) planlanabilir.

4) Miniflebektomi: Dıştaki Dalları Temizle

Miniflebektomi, ciltte çok küçük girişlerden belirgin varis paketlerinin çıkarılmasıdır.
Genellikle ana damar tedavisiyle birlikte veya seçilmiş durumlarda tek başına uygulanabilir.
Ama şunu unutma: ana kaçak çözülmeden sadece dalları almak bazı hastalarda “yeniden oluşum” riskini artırır.

• Avantaj: Belirgin çıkıntılı varislerde hızlı görsel düzelme
• Önemli: Planlama Doppler bulgusuna göre yapılmalı

5) Klasik Cerrahi (Stripping/Ligasyon): Hâlâ Yeri Var mı?

Klasik cerrahi yöntemler geçmişte çok yaygındı. Günümüzde endovenöz yöntemler öne çıksa da,
bazı özel anatomik durumlarda veya uygun olmayan vakalarda cerrahi hâlâ gündeme gelebilir.
Burada doğru yaklaşım şudur: “En yeni yöntem” değil, “en uygun yöntem”.

6) Yapıştırıcı (Cyanoacrylate) ve Diğer Endovenöz Teknikler

Damarı ısı enerjisi kullanmadan kapatmayı hedefleyen yapıştırıcı teknikler de seçenekler arasında yer alabilir.
Her merkezde bulunmayabilir; uygunluk, damar yapısı ve hekim deneyimi ile değerlendirilir.
Burada da temel kural değişmez: Tanı net, hedef net, yöntem uygun.

Hangi Yöntem “En İyi”?

“En iyi yöntem” diye bir şey yok; en doğru hasta-seçimi var.
Karar; varisin tipi, kaçak seviyesi, damar çapı, şikayet düzeyi, yaşam tarzı ve ek hastalıklarla verilir.

Doppler ile kaçak saptandıysa kaynağı hedeflemeden yapılan işlemler çoğu zaman yarım kalır.
Kılcal varisle ana damar yetmezliğini aynı sepete koyma.